Debaty sejmoweXVI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie leczenia uzależnienia od palenia tytoniu

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację posła Wiktora Osika i posła Bogdana Lewandowskiego przekazaną przy piśmie SPS-0202-2131/99 w sprawie leczenia uzależnienia od palenia tytoniu, przedstawiam następujące wyjaśnienia:    Przytoczone przez panów posłów zagrożenia zdrowia i życia powodowane paleniem tytoniu są niestety prawdziwe. Dla dopełnienia charakterystyki problemu dodam, że Polacy wypalają rocznie ok. 90 mld papierosów wydając na ten cel ok. 4,5 mld dolarów. Przez to należymy do światowej czołówki w konsumpcji tytoniu na 1 mieszkańca.    Skutki zdrowotne takiej sytuacji są adekwatne: poziom umieralności przed 65 rokiem życia w polskiej populacji należy do najwyższych w Europie; 15-letni chłopiec mieszkaniec Polski ma mniejsze szanse dożycia 60 roku życia niż jego rówieśnik w Ameryce Łacińskiej, Chinach i innych krajach azjatyckich. Większe ryzyko dla tej populacji występuje tylko w Indiach oraz Afryce Środkowej i Południowej.    Przyczyną tego stanu rzeczy są przede wszystkim choroby układu krążenia i nowotwory złośliwe. Zachorowania na te choroby bezpośrednio zależą od narażenia na dym tytoniowy - na raka płuca zapadają prawie wyłącznie palacze tytoniu (30% nowotworów złośliwych). Rozpowszechnienie palenia tytoniu jest ściśle powiązane ze stylem i warunkami życia, stanem kultury masowej i zjawiskami gospodarczymi. Dlatego choroby odtytoniowe, jak i rozpowszechnienie palenia tytoniu w pełni zasługują na miano zjawisk cywilizacyjnych. Należy to mieć na uwadze podejmując jakiekolwiek działania profilaktyczne i naprawcze.    Mówimy o tym często we wszystkich środowiskach opiniotwórczych, również w parlamencie. Komisja Zdrowia Sejmu jest o tych problemach dokładnie poinformowana. Mam nadzieję, że w niedługim czasie uda się zająć uwagę Sejmu oceną sytuacji zdrowotnej ludności kraju i jej głównych uwarunkowań.    Zagrożenie zdrowia ze strony chorób odtytoniowych jest znane nie od dziś i nie od dziś podejmowane były rozmaite inicjatywy programowe i legislacyjne na rzecz zmniejszenia rozpowszechnienia palenia tytoniu wśród ludności naszego kraju. Od początku lat dziewięćdziesiątych Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej współorganizuje i wspiera finansowo inicjatywy programowe Centrum Onkologii i Fundacji ˝Promocja Zdrowia˝, służące zapobieganiu i ograniczaniu palenia tytoniu. Systematycznie śledzona i rejestrowana jest dynamika zjawisk społecznych i zdrowotnych związanych z paleniem tytoniu. Dzięki dobremu rozpoznaniu uwarunkowań nikotynizmu, wykształceniu licznego grona współpracowników i środowiskowych liderów kampanii antytytoniowych, a także pozyskaniu do współpracy prasy, publicznej telewizji i radia, oraz wielu innych instytucji prowadzona działalność edukacyjna, propagandowa i zachęcająca palaczy do zmiany zachowań przynosi wymierne rezultaty:    1) mimo intensywnych, zmasowanych zabiegów marketingowych firm tytoniowych konsumpcja papierosów w naszym kraju nie rośnie;    2) notuje się spadek odsetka regularnych palaczy wśród dorosłych mężczyzn;    3) wzrasta odsetek byłych palaczy;    4) wzrasta odsetek nigdy niepalących wśród ludzi młodych (do 25 roku życia);    5) notuje się pierwsze korzystne zjawiska w zapadalności na raka płuc.    Nie jest to jeszcze rozwiązanie problemu. Są to zaledwie dowody na opanowanie podstawowych strategii i dróg jego rozwiązywania, na wypracowanie efektywnych metod i środków działania. Były one podstawą przygotowania kompleksowego Programu polityki zdrowotnej i społeczno-ekonomicznej prowadzącej do zmniejszenia konsumpcji tytoniu, jakiego wymagają przepisy art. 4 ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Rada Ministrów zaakceptowała ten program we wrześniu 1997 r.    W 1998 r. realizacja programu była finansowana z kredytów Banku Światowego (EBOR) w wysokości 400 tys. zł. Takie środki nie pozwalały na rozwinięcie inicjatyw profilaktycznych na szeroką skalę, ale umożliwiły utrzymanie ciągłości działań cyklicznych, monitorowanie zachowań związanych z paleniem tytoniu, a także przygotować i zweryfikować metody i narzędzia do realizacji wybranych priorytetowych zadań tego programu. Skoncentrowano się przede wszystkim na edukacji dzieci i młodzieży, szkoleniu nauczycieli, programie interwencyjnym wśród kobiet ciężarnych, programie modelowym dla załóg zakładów przemysłowych oraz szkoleniu lekarzy opieki podstawowej w zakresie rozpoznawania uzależnienia od nikotyny i udzielania porad. Weryfikowano także narzędzia do minitorowania efektywności poszczególnych elementów programu.    W roku 1998 zaplanowano na realizację programu w 1999 r. kwotę 6,6 mln zł w budżecie Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej. Jest to bliskie potrzebom resortu i pozwoli rozszerzyć zasięg oddziaływania na znaczną część kraju, a tym samym uzyskać znacznie większe efekty. Dla realizacji programu w latach następnych zasadnicze znaczenie będzie miało ustanowienie stabilnego źródła finansowania. Spodziewamy się, że prace nad rozwiązaniem tego problemu prowadzone w Komisji Zdrowia Sejmu przyniosą rezultaty zgodne z potrzebami społecznymi.    Doświadczenia 1998 r. potwierdzają wysoką efektywność przyjętych w programie kierunków działania i szczegółowych koncepcji działań edukacyjnych, organizatorskich, interwencyjnych itp. Szczegółowy raport z tego etapu wdrożenia programu został przygotowany i po dokończeniu procedur uzgodnieniowych w najbliższym czasie zostanie przedłożony Sejmowi RP.    Leczenie osób uzależnionych od tytoniu, o którym mowa w interpelacji, jest jednym z elementów programu przyjętego przez Radę Ministrów. Traktujemy jednak to leczenie szerzej, jako udzielanie fachowej pomocy osobom chcącym uwolnić się od nałogu tytoniowego. Składają się na to rozmaite formy, użyteczne w zależności od stopnia uzależnienia oraz rodzaju i siły motywacji osoby uzależnionej. Jako priorytetowe traktujemy te formy, które mają najszersze, masowe zastosowanie i są skuteczne. Do nich należy:    1. Inspirowanie i pomoc edukacyjna dla lokalnych środowisk społecznych i zawodowych w celu wytworzenia odpowiedniego zapotrzebowania społecznego na określone zachowania, wspieranie ich fachowym poradnictwem, materiałami informacyjnymi itp. Realizowane dotychczas w środowisku szkolnym w zakładach opieki zdrowotnej, w kilku zakładach przemysłowych formy te przynoszą dobre rezultaty i dowodzą, że ok. 70% palaczy zdecydowanych uwolnić się od nałogu jest w stanie osiągnąć sukces bez pomocy medycznej, korzystając jedynie z masowych form poradnictwa.    2. Porady udzielane przez lekarza ogólnego (rodzinnego), który w stosunku do swoich podopiecznych z własnej inicjatywy podejmuje czynności diagnostyczne i zachęca osoby uzależnione do współpracy nad uwolnieniem się od nałogu, a w przypadkach koniecznych stosuje nikotynową terapię zastępczą, mogą zapewnić skuteczność ok. 20% spośród palących pacjentów. Biorąc pod uwagę fakt, że z podstawowej opieki zdrowotnej korzysta w ciągu roku ok. 75% dorosłej populacji, można zakładać, że ta forma pomocy będzie dostępna dla większości palaczy tytoniu. Opracowane są już procedury i materiały pomocnicze dla lekarzy i pacjentów. W bieżącym roku planujemy wprowadzenie tej formy w wybranych zakładach opieki zdrowotnej 5 regionalnych kas chorych.    Specjalistyczne lecznictwo odwykowe jest potrzebne dla niewielkiej części uzależnionych palaczy tytoniu (do 10% palących). Ze względu na wysokie koszty tworzenia takich struktur i ograniczoną konieczność planujemy tworzenie takich poradni (po jednej w województwie) w dalszej kolejności. Będą się one koncentrowały przede wszystkim na szkoleniu lekarzy i pielęgniarek, a także na badaniu i leczeniu szczególnie skomplikowanych przypadków.    Przedstawiając powyższe pragnę zapewnić, że na obecnym etapie jesteśmy dobrze przygotowani do systematycznego i skutecznego rozwiązywania problemu epidemii nikotynizmu w naszym kraju. Dysponujemy licznymi zespołami dobrze przygotowanych fachowców i partnerów w różnych środowiskach społecznych, mamy również kompleksowy program o sprawdzonej skuteczności i wysokiej efektywności w stosunku do kosztów, koordynowany i monitorowany przez zespół specjalistów o światowej renomie w tej dziedzinie.    Z poważaniem    Minister    Franciszka Cegielska    Warszawa, dnia 20 lipca 1999 r.