Debaty sejmoweXVI Kadencja

Interpelacja w sprawie przepisów Kodeksu postępowania karnego regulujących udział ławników w procesie karnym

   Szanowny Panie Ministrze! Przepisy Kodeksu postępowania karnego statuują zasadę kolegialności orzekania w procesie karnym. W procesie poza sędziami zawodowymi uczestniczą ławnicy, co ma za zadanie realizować zasadę udziału czynnika społecznego w wymiarze sprawiedliwości (sformułowaną w art. 3 kpk). Regułą jest, iż sąd orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników. Od zasady tej występują wyjątki wyraźnie wskazane w ustawie, kiedy to sąd orzeka w składzie jednoosobowym lub w składzie trzech sędziów, ewentualnie dwóch sędziów i trzech ławników. Skład sądu wyznacza się na podstawie kryterium zobiektywizowanego - zagrożenia karnego przewidzianego w ustawie, choćby w danej sprawie obligatoryjne było nadzwyczajne złagodzenie kary albo też orzeczenie kary dożywotniego pozbawienia wolności nie było dopuszczalne z uwagi na zakaz reformationis in peius.    Obok składu przewidzianego w art. 28 prezes sądu może wyznaczyć sędziego dodatkowego oraz ławnika dodatkowego do rozprawy, jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, że będzie ona trwać czas dłuższy. W razie potrzeb można wyznaczyć dwóch sędziów dodatkowych oraz dwóch ławników dodatkowych z tym zastrzeżeniem, że wówczas należy wskazać kolejność, w której będą oni wstępować do udziału w naradzie i głosowaniu (art. 47 § 1 i art. 171 § 1 u.s.p). W zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy głównej (art. 350 § 1 k.p.k.) prezes sądu powinien wskazać, którzy sędziowie (ławnicy) należą do składu podstawowego, a którzy są dodatkowymi, gdyż sędzia (ławnik) dodatkowy bierze udział w naradzie i głosowaniu, jeżeli jeden z sędziów (ławników) nie może uczestniczyć w składzie sądu (art. 47 § 2 i art. 171 § 2 u.s.p.). Sąd obsadzony z naruszeniem art. 47 i 171 u.s.p., polegającym na wyznaczeniu do rozprawy i udziale w jej części więcej niż dwóch sędziów lub ławników dodatkowych, jest ˝sądem nienależycie obsadzonym˝ (zob. uchwałę SN z 30 września 1998 r. - I KZP 13/98, OSNKW 1998, nr 9-10, poz. 45).    Sąd pracuje w tym samym składzie w toku całego procesu.    Jak wskazuje praktyka, procesy karne trwają wiele miesięcy albo nawet lat. W toku procesu nieraz zdarza się, iż ławnik ulega wypadkowi lub urazowi uniemożliwiającemu mu dalszy udział w procesie. Zmiana ławnika pociąga zaś za sobą konieczność powtórzenia wszystkich czynności procesowych. Powtarzanie takie nie dość, że powoduje obciążenie finansowe dla Skarbu Państwa, to nadto przedłuża proces, odwlekając w czasie jego rozstrzygnięcie. Ten sam skutek zaś można osiągnąć w prostszy sposób, a mianowicie poprzez zaznajomienie ˝nowego˝ ławnika z dotychczas zgromadzonym materiałem dowodowym w sprawie mającym formę dokumentów, opinii czy też znajdującym odzwierciedlenie w pisemnych protokołach z przeprowadzenia poszczególnych czynności procesowych. W efekcie ławnik - po przeanalizowaniu wskazanych materiałów - posiadać będzie taką samą wiedzę na temat sprawy, jak w przypadku powtarzania czynności. Uwagi nadto wymaga, iż powtórzenie niektórych czynności procesowych nieraz nie jest możliwe, zawodna jest również ludzka pamięć, co powoduje, iż utrudnione jest również ponowne przeprowadzenie jednego z podstawowych dowodów, jakim jest przesłuchanie świadków.    W związku z powyższym zapytuję:    Czy nie należałoby zmienić brzmienia obecnie obowiązujących przepisów Kodeksu postępowania karnego i zlikwidować obowiązek powtarzania czynności procesowych w przypadku zmiany ławnika?    Jaki jest cel obecnie obowiązującego uregulowania, którego nie można osiągnąć przy pomocy zaznajomienia ˝nowego˝ ławnika z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach?    Z poważaniem    Poseł Jacek Falfus    Warszawa, dnia 19 stycznia 2005 r.